گزارشهای حسابرسی که به تازگی منتشر شدهاند، نشان میدهد که تعهدات ارزی ایرانخودرو رفع نشدهاست. گزارش افشاگرانهاز بند ۱۱ حسابرسی ایرانخودرو میگوید: در حالی که دولت به بهانه کمبود ارز، واردات خودرو را قطرهچکانی کرده، غول جاده مخصوص ۴۲۸ میلیون دلار معادل ۷۳ هزار میلیارد تومان ارز دولتی را دریافت کرده اما هیچ سندی برای رفع تعهد ارائه ندادهاست.
بیتران – مجتبی اسماعیلی: گزارش حسابرسی ۶ ماه اول سال ۱۴۰۴ ایران خودرو نشان میدهد که تعهدات ارزی ایرانخودرو رفع نشدهاست و در واقع سرنوشت حدود ۴۲۸ میلیون دلار ارز دریافتی توسط این شرکت برای دولت مشخص نیست. این موضوع علاوه بر ایجاد ابهام در محل هزینه کرد این مبلغ، باعث میشود سود و زیان واقعی شرکت غیرشفاف بماند.
گفتنی است که دریافت این ارزها مربوط به دورههای مختلف گروه ایرانخودرو بودهاست و مختص به سال ۱۴۰۴ نیست. حالا سوال اینجاست که این ارزها به چه منظوری دریافت شدهاند و چرا حتی در دوره مدیریت خصوصی این شرکت، تعیین تکلیف نشدهاند؟ همچنین با این ارز هنگفت چه کارهایی در صنعت خودرو میتوان انجام داد؟ اما قبل از پرداختن به پاسخ این سوالات ابتدا به جزییات تعهدات ارزی ایرانخودرو میپردازیم.
بیشتر بدانید: زیاندهی ایرانخودرو؛ محصول قیمتگذاری دستوری یا چالشهای ساختاری؟
جزییات تعهدات ارزی ایرانخودرو
جزییات دقیق تعهدات ارزی ایرانخودرو مطابق بند ۱۱ گزارش حسابرسی مستقل این شرکت عینا” به شرح زیر است.
“به شرح یادداشت توضیحی ۲-۴۹، در خصوص بخشی از سفارشات خارجی، تعهدات ارزی ایفا نشدهی گروه نزد بانکهای مختلف به مبالغ ۱۷,۶۴۱,۲۱۹ درهم (عمدتاً شرکت ساپکو مبلغ ۳,۳۶۲,۰۴۰ درهم و ایساکو مبلغ ۱۳,۸۱۳,۵۹۶ درهم)، مبلغ ۱,۹۴۴,۶۱۰,۹۲۲ یوآن چین (شرکتهای ایران خودرو مبلغ ۱۱۷,۴۶۶,۰۷۸ یوآن، ساپکو مبلغ ۱۸,۱۱۰,۳۶۴ یوآن، ایران خودرو خراسان مبلغ ۲۹۰,۶۳۲,۲۱۵ یوآن، تولید خودروی ریرا مبلغ ۳۱,۶۵۰,۲۸۳ یوآن، قطعات اتومبیل ایران مبلغ ۱۱,۷۶۳,۶۰۷ یوآن و ایساکو مبلغ ۱۲۴,۷۰۳,۸۴۷ یوآن)، مبلغ ۷۹۵,۶۸۰,۰۰۰ وون (شرکت اصلی)
مبلغ ۳۸۶,۵۴۶,۲۱۳ ین ژاپن (شرکت اصلی) و مبلغ ۹۲,۷۸۴,۶۵۱ یورو (عمدتاً شرکت اصلی مبلغ ۱۵,۸۸۰,۶۵۲ یورو، شرکت تام ایران خودرو مبلغ ۱۳,۱۷۳,۲۳۸ یورو، ایران خودرو دیزل مبلغ ۵۱,۰۰۰,۰۰۰ یورو و قطعات اتومبیل ایران مبلغ ۴,۱۲۳,۵۷۳ یورو) و مبلغ ۲۸,۳۱۷,۳۲۳ دلار (شرکت اصلی) تا تاریخ این گزارش رفع تعهد ارزی نشدهاست. به دلیل عدم دسترسی به مستندات و اطلاعات لازم، اثرات احتمالی ناشی از عدم رفع تعهدات مذکور بر صورتهای مالی مزبور برای این سازمان مشخص نمیباشد.”
اگر مبالغ فوق را جمع بزنیم (با فرض هر دلار ۱۷۰ هزار تومان) و به دلار تبدیل کنیم، به عدد حدود ۴۲۸ میلیون دلار برابر ۷۳ همت می رسیم. این نکته را هم باید در نظر بگیریم که ایرانخودرو از ارز دولتی استفاده میکند که قیمت آن فاصله زیادی با بازار آزاد دارد.
عدم رفع تعهدات ارزی ایرانخودرو به چه معناست؟
وقتی شرکت بزرگی مثل ایرانخودرو از بانک مرکزی یا سامانه نیما ارز (دلار، یورو، یوآن و…) با نرخ ترجیحی یا حتی نیمایی دریافت میکند تا قطعه وارد کند، در واقع به دولت تعهد میدهد که در قبال این پول، کالا وارد کشور کند.
فرآیند رفع تعهد ارزی شامل مراحل زیر است:
۱. دریافت ارز: واردکننده ارز را میگیرد و حواله میکند.
۲. واردات کالا: کالا باید در زمان مشخص (مثلاً ۶ ماه) وارد گمرک شود.
۳. ترخیص و ارائه اسناد: واردکننده باید «برگ سبز گمرکی» و اسناد حمل کالا را به بانک عامل ببرد.
۴. تصفیه حساب (رفع تعهد): بانک با بررسی اسناد، تایید میکند که کالا معادل همان ارز دریافتی وارد شده و در سیستم بانک مرکزی، وضعیت آن شرکت از «متعهد» به «رفعتعهدشده» تغییر میکند.
بیشتر بدانید: شرکت کروز سایپا را میخورد؟ بزرگترین بحران صنعت خودرو ایران؟
ابهامات تعهدات ارزی ایرانخودرو کجاست؟
وقتی حسابرس میگوید: “تعهدات ارزی ایرانخودرو هنوز منجر به رفع تعهد نشده”، یعنی:
– ابهام اول: ارز دریافت شده، اما هنوز کالایی (قطعهای) وارد گمرک نشده یا اسناد آن به بانک ارائه نشدهاست.
– خطر جریمه: اگر شرکتی نتواند در مهلت قانونی رفع تعهد کند، طبق قانون «قاچاق کالا و ارز»، متخلف شناخته شدهو ممکن است با جریمههای سنگین یا قطع سهمیه ارزی مواجه شود.
– رییس ترازنامه: این ارزهای رفعتعهد نشده، به صورت بدهی یا سرفصلهای معلق در ترازنامه باقی میمانند و باعث میشوند سود و زیان واقعی شرکت غیرشفاف بماند.
به زبان عامیانه، رفع تعهد نشدن این ۴۲۸ میلیون دلار یعنی ایرانخودرو پول را گرفته، اما هنوز به دولت ثابت نکردهکه با این پول قطعه آوردهاست؛ و این یعنی یک علامت سوال بزرگ در حسابوکتابهای مالی این شرکت.
با ارز دریافت شدهتوسط ایران خودرو چه کارهایی می توان کرد؟
میانگین قیمت یک دستگاه تویوتا کرولا در چین حدود ۱۵ هزار دلار است. اگر این ارز به واردات خودرو اختصاص پیدا میکرد، میشد حدود ۲۸ هزار دستگاه کرولا صفر کیلومتر وارد کشور کرد که این عدد حدود نیمی از تعداد واردات خودرو در سال گذشته است. همچنین میتوانستیم حدود ۳۵ هزار دستگاه کرولا کارکرده در حد صفر وارد کنیم.
اگر حقوق کارکنان ایران خودرو را ماهی ۷۰ میلیون تومان (حدود ۴۰۰ دلار) در نظر بگیریم و تعداد تمام کارکنان گروه ایران خودرو (با احتساب شرکتهای زیر مجموعه) را حدود ۵۰ هزار نفر، میشد دو سال تمام حقوق آنان را پرداخت بدون اینکه سر کار بیایند!
ارزبری محصولات ایران خودرو چقدر است؟
بر اساس گزارش “مرکز پژوهشهای مجلس شورای اسلامی”، میانگین ارزبری هر خودروی تولیدی در ایرانخودرو حدود سه هزار دلار است. این ارقام نشان میدهد حتی خودروهایی که سالهاست روی خطوط تولید حضور دارند نیز همچنان وابستگی زیادی به قطعات وارداتی دارند.
جزییات دقیق ارزبری محصولات ایران خودرو مطابق جدول زیر است.
آیا این ارزبری به نفع صنعت خودرو و مردم است؟
برای درک ارزش ارزبری محصولات ایران خودرو و اینکه بهای تمام شدهی خودروهای ایرانی برای ما قابل محاسبه نیست، به بررسی دو خودروی هایما ۸S و هایما ۷X میپردازیم.
نسخه عرضه شدهی هایما ۸ توسط ایران خودرو در چین حدود ۱۵ هزار دلار قیمت دارد. میزان ارزبری این خودرو ۱۴ هزار دلار اعلام شدهاست. ایران خودرو هایما ۸ را به قیمت سه میلیارد و ۳۷۷ میلیون و ۴۸۸ هزار تومان میفروشد. این مبلغ تقریبا معادل ۲۰ هزار دلار است. یعنی این شرکت با ۱۴ هزار دلار ارز دولتی یک خودروی چینی ۱۵ هزار دلاری را میآورد و به اسم مونتاژ آن را ۲۰ هزار دلار میفروشد. سپس تعهد ارزی آن را ایفا نمیکند و مدام میگوید زیانده هستم و درخواست افزایش قیمت دارد.
هایما ۷X هم وضعیت مشابهی دارد. این خودرو در چین حدود ۱۹ هزار دلار قیمت دارد و ارزبری آن ۱۶.۵۰۰دلار اعلام شدهاست. این خودرو به قیمت سه میلیارد و ۷۱۰ میلیون و ۲۸۷ هزار تومان فروخته میشود که معادل ۲۲ هزار دلار است.
ما قیمت یک خودروی کامل را حساب کردیم در حالی که قیمت خرید خودرو به صورت عمده و قطعات منفصله (CKD)، کاهش قابل توجهی مییابد.
واقعا چرا باید کسی یک خودروی چینی منفصلهرا با ارز دولتی بخرد، مونتاژ کند، آن را گرانتر از نمونه وارداتی بفروشد و رفع تعهد ارزی هم انجام ندهد؟ پس چرا دولت واردات خودرو را عمدتا به بهانه مسائل تامین ارز، ممنوع یا قطرهچکانی کردهاست تا شاهد سرخوردگی مردم بابت افزایش وحشتناک قیمت خودرو و محروم شدن آنها از خودروهای روز با کیفیت باشیم؟
بیشتر بدانید: قیمت کارخانه تایر خودرو؛ چرا لاستیک در بازار ۷۰ درصد گرانتر است؟
آخر و عاقبت ایرانخودرو!
یکی از مهمترین اشتباهات دولت این بود که قبل از واگذاری ایران خودرو به بخش خصوصی، ابهامات و مسائل این شرکت مانند زیان انباشته، تعهدات ارزی، ساختارهای مالی، رقابت در خرید قطعات و… را مشخص نکرد. برنامه بخش خصوصی برای رفع این موارد نیز اعلام نشد و همچنان شاهد ادامه روند قبلی هستیم.
ایرانخودرو اگر با این فرمان جلو برود نه تنها هرگز نمیتواند خودروهای با کیفیت در تیراژ مناسب را تولید کند بلکه به بلعیدن منابع ارزی و سایر سرمایههای ملی ادامه میدهد و قیمت خودرو مدام افزایش مییابد. در اینجا ضمن درخواست از نهادهای نظاتی جهت ورود جدی به موضوعات و ابهامات گزارش حسابرسی ایرانخودرو، از مسئولین این شرکت نیز دعوت میشود تا جهت شفاف سازی در مصاحبههای بیتران شرکت کنند.
