سوخو-۳۵ ایران؛ واقعیت، شایعه و سناریوی نبرد با اسرائیل

در این گزارش به بررسی احتمال بکارگیری سوخو ۳۵ در ایران و تاثیر آن روی نیروی هوایی ایران خواهیم پرداخت.آیا سوخو-۳۵ ایران می‌تواند بازی را تعییر دهد؟

بیت ران – امین آزاد : در ماه‌های اخیر، اخبار و شایعات ضد و نقیضی درباره خرید جنگنده‌های پیشرفته سوخو-۳۵ روسی توسط ایران در محافل رسانه‌ای و نظامی منطقه منتشر شده است. برخی منابع از تحویل سه اسکادران کامل از این هواپیماها خبر داده‌اند، در حالی که دیگر گزارش‌ها از حضور محدود دو تا چهار فروند در ایران سخن می‌گویند.

اما نقطه ابهام زمانی پررنگ‌تر شد که در جریان جنگ ۱۲ روزه اخیر در منطقه، هیچ گزارشی مبنی بر مشارکت سوخو-۳۵های ایرانی در عملیات‌ها منتشر نشد. همزمان، اظهارات محافظه‌کارانه مقامات روسیه درباره فروش جنگنده‌های پیشرفته به ایران، بر ابهامات افزود.

در چنین فضایی نمی‌توان با قطعیت از تعداد و وضعیت عملیاتی سوخو-۳۵ در ایران سخن گفت. با این حال، با فرض صحت گزارش‌هایی که از خرید سه اسکادران سوخو-۳۵ توسط ایران خبر می‌دهند، در این گزارش به بررسی کارایی این هواپیما و جایگاه احتمالی آن در تقابل‌های آینده به‌ویژه در سناریوی تقابل هوایی با رژیم صهیونیستی خواهیم پرداخت.

سوخو-۳۵؛ معرفی و قابلیت‌های فنی

سوخو-۳۵ (Su-35S) جنگنده نسل ۴++ چندمنظوره و برتری هوایی ساخت روسیه است که از مهم‌ترین هواپیماهای رزمی در ناوگان نیروی هوایی روسیه محسوب می‌شود. این جنگنده با بهره‌گیری از سامانه‌های راداری پیشرفته، مانورپذیری بالا و برد عملیاتی قابل توجه، در زمره خطرناک‌ترین پلتفرم‌های نسل ۴+ جهان قرار دارد.

مشخصات کلیدی:

• رادار: N035 Irbis-E با برد کشف بیش از ۳۵۰ کیلومتر (برای اهداف هوایی بزرگ) و قابلیت ردگیری همزمان ۳۰ هدف و درگیری با ۸ هدف

• پیشرانه: دو موتور AL-41F1S با قدرت رانش ۱۴۲۰۰ کیلوگرم (با پس‌سوز) و قابلیت سوپرکروز محدود

• برد عملیاتی: ۳۶۰۰ کیلومتر (با مخازن داخلی) و بیش از ۴۵۰۰ کیلومتر با مخازن خارجی

• تسلیحات: موشک‌های هوا به هوا (R-77, R-73, R-37M)، بمب‌های هدایت‌شونده، موشک‌های کروز و ضدرادار

• سامانه‌های جنگ الکترونیک: مجهز به سامانه Khibiny برای مقابله با موشک‌های هدایت‌شونده و کور کردن رادارهای دشمن

وضعیت خرید سوخو-۳۵ توسط ایران

براساس گزارش‌های غیررسمی، ایران در سال ۲۰۲۳ قرارداد خرید حدود ۲۴ الی ۳۰ فروند سوخو-۳۵ را با روسیه امضا کرده است.

با این حال، مقامات رسمی ایران تاکنون خبر تحویل عملیاتی جنگنده‌ها را تأیید نکرده‌اند و در جنگ اخیر نیز اثری از آن‌ها مشاهده نشد. برخی تحلیل‌گران معتقدند هواپیماهای تحویلی هنوز در مرحله آشنایی، آموزش خدمه و نصب تجهیزات بومی در ایران قرار دارند و عملیاتی نشده‌اند.

تعدادی منابع مستقل از حضور ۲ تا ۴ فروند در پایگاه هوایی شیراز و اصفهان خبر داده‌اند که به دلایل سیاسی و فنی هنوز در رزمایش‌ها و عملیات‌ها شرکت نکرده‌اند.

با توجه به رویت نشدن این پرنده ها در ایران باید به دیده تردید به این ادعاها نگریست و ما بصورت مستقل توان تایید یا رد ادعای هر دو طرف را نداریم.

بیشتر بدانید: احتمال خرید سامانه پدافندی HQ-16FE و جنگنده J-10C از چین توسط ایران

بیشتر بدانید: امین آزاد سردبیر بیت ران، مستندساز و مهندس مکانیک؛ پیوند رسانه با مهندسی

در کانال آپارات بیت ران ببینید:

سناریوی تقابل هوایی ایران و اسرائیل

در صورت تحقق سناریوی درگیری مستقیم هوایی میان ایران و رژیم صهیونیستی، حضور سوخو-۳۵ می‌تواند معادلات را تا حدی تغییر دهد. رژیم صهیونیستی در حال حاضر به جنگنده‌های پیشرفته F-35I Adir و F-16I Sufa مجهز است که هر دو از فناوری پنهانکاری (استلث) و سامانه‌های پیشرفته جنگ الکترونیک بهره می‌برند.

مزیت‌های سوخو-۳۵ در نبرد هوایی:

• برد بالاتر نسبت به جنگنده‌های اسرائیلی

• توانایی درگیری فراتر از میدان دید (BVR) با موشک R-77-1 و R-37M 

• مانورپذیری برتر در نبردهای نزدیک (WVR)

• رادار قدرتمند Irbis-E با قابلیت کشف F-35 در فاصله حدود ۵۰-۷۰ کیلومتر (در خوشبینانه‌ترین حالت)

محدودیت‌ها:

• نبود پوشش هوایی منسجم و شبکه‌سازی مشابه سیستم‌های اسرائیلی و ناتو

• ریسک هدف قرار گرفتن توسط سامانه‌های پدافندی اسرائیل 

• فقدان تجربه خلبانان ایرانی در جنگ هوایی مدرن با جنگنده‌های نسل پنج

• جنگ الکترونیک پیشرفته اسرائیل و F-35 که می‌تواند رادارهای Su-35 را تا حدی مختل کند

بیشتر بدانید: احتمال خرید جنگنده J-10C چین توسط ایران / بررسی موفقیت در نبردهای آینده

بیشتر بدانید: بزرگترین ناو هواپیمابر را بشناسید؛ معرفی ۱۰ ناوهواپیمابر بزرگ جهان

تحلیل راهبردی

در صورت ورود کامل سه اسکادران سوخو-۳۵ به ایران و عملیاتی شدن آن‌ها در بازه یک‌ساله، توازن نسبی هوایی در منطقه به نفع ایران بهبود می‌یابد؛ اما این برتری صرفا در سطح دفاعی و مقابله با حملات محدود هوایی خواهد بود و برای یک نبرد گسترده یا حمله پیش‌دستانه علیه اسرائیل کفایت نمی‌کند.

افزایش توان نبرد هوایی ایران، می‌تواند هزینه‌های عملیات هوایی اسرائیل علیه تأسیسات نظامی و هسته‌ای ایران را افزایش دهد و رژیم صهیونیستی را در محاسبات حمله، دچار تردید کند.

اما در عین حال، چالش‌های سیاسی و فنی از جمله فشارهای آمریکا بر روسیه و محدودیت‌های تسلیحاتی بین‌المللی علیه ایران، همچنان موانع جدی در مسیر ورود و عملیاتی شدن سوخو-۳۵‌ها به شمار می‌آیند.

سناریوی درگیری: سوخو-۳۵ ایران در برابر اسرائیل

وضعیت اولیه:

• سوخو-۳۵‌ها مجهز به:

  • ۴ فروند R-77-1

  • ۲ فروند R-73 (WVR)

  • سیستم جنگال Khibiny

• F-35I Adir مجهز به AIM-120D (برد ۱۸۰-۲۰۰ کیلومتر) و AIM-9X

• F-15I و F-16I مسلح به AIM-120C7 و AIM-9X

مرحله اول: کشف و درگیری برد بلند (BVR)

• F-35Iها به دلیل استلث بودن در فاصله ۷۰ کیلومتری توسط رادار Irbis-E کشف می‌شوند؛
  در حالی که F-35I می‌تواند سوخو-۳۵ را از ۱۲۰-۱۴۰ کیلومتری کشف کند.

• در این مرحله، F-35Iها شلیک اول را انجام می‌دهند (first shot advantage)؛
  ۴ موشک AIM-120D به سمت ۴ فروند سوخو-۳۵ شلیک می‌شود.

• سوخو-۳۵‌ها با مانور و Khibiny سعی در فریب موشک‌ها دارند. طبق تخمین‌های میدانی، در شرایط بدون جنگال پیشرفته و هماهنگی کامل، از هر ۴ موشک شلیک شده احتمالاً ۲ سوخو-۳۵ سرنگون می‌شود.

• همزمان ۱۰ سوخو-۳۵ باقی‌مانده با R-77-1 به F-15I و F-16I در فاصله ۹۰ کیلومتری شلیک می‌کنند.
  برد کمتر R-77 نسبت به AIM-120D، مزیت نسبی را به اسرائیل می‌دهد.

• در این تبادل اولیه، احتمالاً ۴ جنگنده اسرائیلی (۲ F-15I و ۲ F-16I) منهدم می‌شوند.

مرحله دوم: نزدیک‌شدن به نبرد مانوری (WVR)

• باقی‌مانده جنگنده‌ها وارد فاصله ۳۰-۴۰ کیلومتری می‌شوند.

• در نبرد نزدیک، مانورپذیری سوخو-۳۵ به شدت بر F-15I و F-16I برتری دارد.

• F-35I به دلیل ضعف در مانورپذیری در نبرد نزدیک، از درگیری WVR اجتناب می‌کند و عقب‌نشینی می‌کند.

• در این مرحله با شلیک R-73 و AIM-9X، هر طرف متحمل تلفات می‌شود.
  تخمین:

  • ۳ سوخو-۳۵ دیگر سرنگون

  • ۳ جنگنده اسرائیلی (۲ F-16I و ۱ F-15I) منهدم

مرحله سوم: عقب‌نشینی و پاکسازی میدان

• پس از حدود ۱۵ دقیقه درگیری شدید،

  • از ۱۲ سوخو-۳۵: ۷ باقی می‌ماند

  • از ۱۶ جنگنده اسرائیلی: ۷ باقی می‌ماند (۴ F-35I و ۳ F-15I)

F-35Iها با بهره‌گیری از برتری راداری و استلث، عقب‌نشینی تاکتیکی می‌کنند.

آمار نهایی درگیری:

 تحلیل تاکتیکی:

✅ نقاط قوت ایران:

• برتری در مانور در نبرد نزدیک

• قدرت موشک R-77-1 در BVR

• جنگال Khibiny مؤثر در فریب برخی موشک‌های AIM-120

❌ نقاط ضعف ایران:

• ضعف در کشف F-35 در فاصله‌های بالا

• کمبود موشک‌های BVR برد بلند در حد AIM-120D

• نبود آواکس و شبکه‌سازی مشابه IAF

✅ مزیت اسرائیل:

• برتری کشف و شلیک در BVR با F-35I

• شبکه پشتیبانی آواکس، جنگال و ارتباطات یکپارچه

• بهره‌مندی از موشک‌های AIM-120D

❌ نقاط ضعف اسرائیل:

• ضعف F-16 و F-15 در برابر مانورپذیری سوخو-۳۵

• ریسک بالای نبرد نزدیک

 نتیجه‌گیری:

در این سناریو:

• سوخو-۳۵ می‌تواند تلفات سنگینی به جنگنده‌های نسل ۴+ اسرائیل (F-16I و F-15I) وارد کند.

• اما در برابر F-35I که به‌طور مؤثری از نبرد نزدیک اجتناب می‌کند و در BVR برتری دارد، آسیب‌پذیر است.

• در نهایت، این نبرد با تلفات قابل‌توجه هر دو طرف و عقب‌نشینی اسرائیل پایان می‌یابد، ولی ایران متحمل تلفات سنگینی می‌شود.

سوخو ۳۵ و جی ۱۰ در کنار هم 

نیروی هوایی ایران:

• ۱۲ فروند سوخو-۳۵

• ۱۲ فروند Chengdu J-10C (نسخه مجهز به AESA، PL-15 و PL-10)

نیروی هوایی اسرائیل (IAF):

• ۴ فروند F-35I

• ۶ فروند F-15I

• ۶ فروند F-16I

 قابلیت‌های J-10C که معادله را تغییر می‌دهد:

• رادار AESA KLJ-7A با برد کشف حدود ۲۰۰-۲۲۰ کیلومتر

• موشک PL-15 با برد ۲۰۰-۳۰۰ کیلومتر (برابر یا بیشتر از AIM-120D)

• موشک PL-10 برای WVR

• مانورپذیری بسیار خوب (نزدیک به سوخو-۳۵)

• جنگال و ارتباط لینک دیتا (Data Link) با سوخو-۳۵ در صورت هماهنگ‌سازی

 سناریوی نبرد:

مرحله اول: درگیری BVR (فراتر از میدان دید)

• F-35Iها در فاصله ۱۴۰-۱۵۰ کیلومتر سوخو-۳۵ را کشف می‌کنند.

• اما این بار J-10Cها با رادار AESA در فاصله ۱۳۰-۱۴۰ کیلومتری F-35 را کشف می‌کنند (بهبود نسبت به Irbis-E)

• J-10Cها با PL-15 از فاصله ۱۵۰-۱۸۰ کیلومتری F-15 و F-16 را درگیر می‌کنند.

نتیجه:

• در موج اول،

  • ۸ موشک PL-15 → ۴ اصابت: ۲ F-15I و ۲ F-16I منهدم

  • ۴ موشک AIM-120D → ۲ سوخو-۳۵ منهدم

مرحله دوم: ترکیب حمله سوخو-۳۵ و J-10C

• سوخو-۳۵ و J-10C هم‌زمان R-77-1 و PL-15 به F-35I و F-15I شلیک می‌کنند.

• F-35I با مانور و جنگال، بخش عمده موشک‌ها را دور می‌کند.

نتیجه:

• ۱ F-15I دیگر منهدم

• ۱ سوخو-۳۵ دیگر هدف AIM-120D قرار می‌گیرد

مرحله سوم: نبرد نزدیک (WVR)

• باقی‌مانده F-16Iها و F-15Iها وارد WVR می‌شوند.

• سوخو-۳۵ و J-10C با R-73 و PL-10 حمله می‌کنند.

نتیجه:

• ۲ F-16I و ۱ F-15I دیگر منهدم

• ۱ J-10C و ۱ سوخو-۳۵ سرنگون

آمار نهایی نبرد

 تحلیل راهبردی:

✅ نقاط قوت ایران:

• برتری مطلق در BVR در برابر F-15I و F-16I

• کاهش ضعف در کشف F-35I به‌واسطه رادار AESA J-10C

• PL-15 یکی از معدود موشک‌هایی است که توان رقابت با AIM-120D را دارد

• هماهنگی J-10C و سوخو-۳۵ در نبرد نزدیک، موجب افزایش بقای رزمی

❌ نقاط ضعف:

• همچنان مشکل کشف F-35I در فاصله‌های بالا (هرچند بهتر از قبل)

• ریسک بالای نبرد در فضای بدون آواکس و لینک دیتا یکپارچه

• محدودیت تجربه خلبانان ایرانی در هماهنگی سوخو و J-10C در سناریوی زنده

✅ مزیت اسرائیل:

• F-35I همچنان برتری در شلیک اول و بقا

• شبکه آواکس و جنگال حرفه‌ای

❌ نقاط ضعف اسرائیل:

• ضعف F-16I و F-15I در BVR در برابر PL-15

• ریسک بالای تلفات در نبرد نزدیک

نتیجه‌گیری نهایی:

با ورود J-10C:

• برتری در BVR به نفع ایران می‌چرخد

• تلفات F-15I و F-16I به‌شدت افزایش می‌یابد

• F-35I همچنان قدرتمند باقی می‌ماند اما فضای نبرد به‌شدت برای اسرائیل خطرناک می‌شود

حضور J-10C همراه سوخو-۳۵ در واقع نخستین بار می‌تواند موازنه نبرد هوایی را در سطح منطقه در سطحی قابل قبول برای ایران ایجاد کند.

سناریوی نهایی:

نیروی هوایی ایران:

• ۱۲ فروند سوخو-۳۵

• ۱۲ فروند J-10C

• ۱ فروند آواکس

نیروی هوایی اسرائیل (IAF):

• ۴ فروند F-35I

• ۶ فروند F-15I

• ۶ فروند F-16I

• آواکس Eitam G550 و جنگال اسکورت

اثر حضور آواکس ایران در میدان نبرد:

✅ برد کشف دشمن در سطح بالا

• آواکس ایرانی می‌تواند F-15I و F-16I را در فاصله ۳۰۰-۳۵۰ کیلومتری و

• F-35I را (به دلیل RCS پایین) در فاصله ۱۲۰-۱۵۰ کیلومتری شناسایی کند.

✅ شبکه‌سازی و تبادل دیتا

• سوخو-۳۵ و J-10C به‌صورت هماهنگ داده‌های کشف دشمن را از آواکس دریافت می‌کنند

• امکان حمله گروهی هماهنگ (Data Linked BVR Strike) فراهم می‌شود.

✅ افزایش بقا و آگاهی موقعیتی

• هشدار زودهنگام از حملات موشکی دوربرد

• مدیریت ترافیک هوایی میدان نبرد

درگیری با حضور آواکس:

مرحله اول:

• آواکس ایرانی موقعیت F-15I و F-16I را از فاصله ۳۰۰ کیلومتری لو می‌دهد.

• J-10Cها با PL-15 از فاصله ۱۸۰-۲۰۰ کیلومتری شلیک می‌کنند

• سوخو-۳۵ها با R-77-1 از فاصله ۹۰-۱۰۰ کیلومتری

نتیجه:

• ۳ F-15I و ۲ F-16I قبل از ورود به میدان اصلی نبرد سرنگون

F-35Iها به‌دلیل RCS پایین، دیرتر شناسایی می‌شوند اما به محض کشف، ۴ موشک PL-15 به سمت‌شان شلیک می‌شود که با مانور و جنگال دو موشک را دفع می‌کنند.

مرحله دوم: نبرد نزدیک (WVR)

• باقی‌مانده جنگنده‌ها در فاصله ۳۰-۵۰ کیلومتری درگیر می‌شوند.

• سوخو-۳۵ و J-10C به لطف آواکس، موقعیت و زاویه درگیری بهینه دارند.

نتیجه:

• ۲ F-16I دیگر منهدم

• ۱ F-35I آسیب می‌بیند و عقب‌نشینی می‌کند

• ۱ سوخو-۳۵ و ۱ J-10C سرنگون

 آمار نهایی درگیری با آواکس:

 تحلیل راهبردی:

✅ تأثیر آواکس ایران:

• کاهش زمان کشف دشمن

• افزایش کارآمدی BVR Strike

• هماهنگی کامل سوخو-۳۵ و J-10C

• افزایش بقا در برابر حملات موشکی AIM-120D

❌ بالاترین ریسک:

• آواکس هدف اول IAF خواهد بود

• در صورت سرنگونی آواکس، برتری در میدان به‌شدت کاهش می‌یابد

• نیاز به اسکورت مؤثر برای آواکس (۲-۴ سوخو-۳۵ یا J-10C)

✅ در مجموع:
ایران با ترکیب سوخو-۳۵ + J-10C + آواکس به سطحی از توانایی در نبرد هوایی می‌رسد که می‌تواند در یک نبرد در مقیاس متوسط با IAF در شرایط بدون پشتیبانی ناتو، برتری نسبی یا حتی پیروزی موضعی به دست آورد.

 جمع‌بندی:

📈 حضور آواکس به معنی افزایش برد کشف، زمان واکنش، و شلیک اول
📈 J-10C بازی را در BVR تغییر می‌دهد (PL-15 مقابل AIM-120D)
📈 سوخو-۳۵ هنوز شاهکار نبرد نزدیک (WVR)
📉 F-35I همچنان خطرناک اما با محدودیت بیشتر

نتیجه‌گیری

با وجود شایعات فراوان درباره ورود سه اسکادران سوخو-۳۵ به ایران، شواهد میدانی و عملیاتی هنوز این مسئله را تأیید نمی‌کند. حضور احتمالی محدود چند فروند و عدم مشارکت آن‌ها در جنگ ۱۲ روزه اخیر، این تردیدها را تقویت کرده است.

با این حال، در صورت تحقق کامل این خرید و تکمیل آموزش خلبانان، سوخو-۳۵ می‌تواند جایگاه نیروی هوایی ایران را در منطقه ارتقاء دهد و در سناریوی دفاعی در برابر حملات هوایی رژیم صهیونیستی مؤثر واقع شود؛ هرچند در برابر سامانه‌های پیشرفته و شبکه هوشمند جنگال اسرائیل، همچنان آسیب‌پذیر خواهد بود.

• بیشتر بدانید: پهپاد جنگی پنهانکار سوپر رافال رونمایی شد؛ آشنایی با پهپاد هم پرواز وفادار رافال F5

  بیشتر بدانید: فهرستی از قدرتمندترین هواپیماها ، پهپادها، خودروها و دیگر تسلیحات نظامی

  در کانال آپارات بیت ران ببینید: