بیش از چهار دهه از آن روزی می‌گذرد که ایران «گربه» را بر «عقاب» ترجیح داد. امروز پرسش ملموس‌تر است: آیا با جایگزینی موتور، نصب رادار AESA و به‌کارگیری موشکهای دوربرد و اویونیک مدرن، می‌توان اف-۱۴ ایران ایران را به سطح عملیاتی اف-۱۵ اسرائیل رساند؟ این گزارش به بازخوانی آن انتخاب تاریخی، وضعیت فعلی و مقایسهٔ فرضی در صورت ارتقا می‌پردازد.
بیت ران – امین آزاد : بیش از چهار دهه پیش، محمدرضا پهلوی در یکی از بزرگ‌ترین قراردادهای نظامی تاریخ، «گربه» آمریکایی را بر «عقاب» ترجیح داد. ایران تنها مشتری خارجی اف۱۴ شد؛ جنگنده‌ای پیشرفته با رادار قدرتمند و موشکهای فونیکس. در مقابل، اسرائیل «اف۱۵» را برگزید و با تکیه بر پشتیبانی آمریکا، امروز ستون فقرات نیروی هوایی‌اش را بر شانه‌های «عقاب» بنا کرده است. حال پرسش این است: اگر ایران اف۱۵ می‌خرید، چه می‌شد؟ و امروز، اگر اف۱۴های ایران با موتور و رادار و موشکهای جدید ارتقا یابند، می‌توانند در برابر اف۱۵های اسرائیلی دوام بیاورند؟
میراث یک انتخاب تاریخی
در میانه دهه ۱۹۷۰، رقابت سنگینی میان دو جنگنده نسل چهارم آمریکا جریان داشت: اف۱۴ تامکت و اف۱۵ ایگل. شاه ایران با لابی گسترده صنایع گرومن، اف۱۴ را انتخاب کرد. دلایلش روشن بود: رادار AN/AWG-9، توانایی رهگیری همزمان ۲۴ هدف، و موشکهای دوربرد فونیکس که برای دفاع از آسمان وسیع ایران حیاتی به نظر می‌رسیدند.
با این وجود ایران به جای خرید ۷۹ فروند اف ۱۴ و با همان پول می توانست حدود ۲۰۰ فروند اف ۱۵ بخرد، خریدی که امروز منطقی‌تر به نظر می رسد.
در آن زمان بسیاری از کارشناسان نیروی هوایی ایران مخالف خرید اف ۱۴ و موافق خرید اف ۱۵ بودند و اف۱۵ را برای ایرانی منطقی‌تر می‌دانستند.
اما در نهایت با نظر شاه خرید اف ۱۴ انجام شد.
اما همین انتخاب، ایران را وابسته به موتوری کرد که نقطه‌ضعف اساسی داشت: TF30. موتوری با مشکلات فنی مکرر، خاموشی کمپرسور و قدرت ناکافی در داگ‌فایت. نتیجه این شد که در نبرد نزدیک، اف۱۴ به زحمت می‌توانست در برابر اف۱۵ ایگل تاب بیاورد.
مقایسه مشخصات عملکردی اولیه
| ویژگی‌ها | F-14A Tomcat (ایران) | F-15A Eagle (اسرائیل – نسخه اولیه) |
|---|---|---|
| نرخ صعود | ۴۵,۰۰۰ ft/min | ۶۷,۵۰۰ ft/min |
| سقف پرواز | ۵۳,۰۰۰ ft | ۶۵,۰۰۰ ft |
| بارگذاری بال | ۹۲ پوند/فوت مربع | ۷۳ پوند/فوت مربع |
| تحمل مانور (G-limit) | ۷.۵ g | ۹+ g |
| رادار | AN/AWG-9، رهگیری ۲۴ هدف | APG-63، رهگیری محدود |
| تسلیحات BVR | AIM-54 Phoenix (برد بسیار زیاد) | AIM-7 Sparrow (برد متوسط) |
🔹 نتیجه: در نبرد نزدیک (WVR)، اف۱۵ چابک‌تر، سبک‌تر و توانمندتر بود. اما در نبرد دوربرد (BVR)، اف۱۴ با رادار و فونیکس برتری مطلق داشت.
گربه‌های پیر در قفس تحریم
با انقلاب ۱۳۵۷، تحریم‌ها آغاز شد و تامکت‌های ایران تنها ماندند. موتورهای TF30 فرسوده شدند، موشکهای فونیکس دیگر پشتیبانی نشدند و تعداد عملیاتی تامکتها به‌شدت کاهش یافت. هرچند تلاش برای مهندسی معکوس و بومی‌سازی صورت گرفت، اما واقعیت این است که امروز «گربه‌های ایران» بیش از آنکه یک نیروی اصلی باشند، میراثی پرهزینه‌اند.
ارتقای موتور و رفع ضعف‌های فنی
در نسخه‌های B و D اف-۱۴ در آمریکا، مهم‌ترین مشکل مدل اولیه یعنی موتور TF30 با نصب موتورهای F110 برطرف شد. این موتورها رانش بالاتری داشتند و با سیستم کنترل دیجیتال پرواز یکپارچه شدند، که باعث بهبود شتاب، نرخ صعود و مانورپذیری جنگنده شد. مشکل خاموشی موتور و استال در زاویه‌های حمله بالا که در اف-۱۴A ایرانی تجربه می‌شد، با این ارتقا به‌طور مؤثری حذف شد و تامکت توانست عملکرد بهتری در نبرد نزدیک (WVR) داشته باشد.
افزایش توان عملیاتی و رقابت‌پذیری
با ارتقای موتور و سیستم‌های کنترلی، عمر عملیاتی اف-۱۴ به‌طور قابل توجهی افزایش یافت و قابلیت‌های تاکتیکی آن برای مأموریت‌های BVR و WVR به سطحی نزدیک به اف-۱۵ رسید. این بهبودها باعث شد تامکت نه‌تنها در نقش دفاع از ناوهای هواپیمابر و پوشش هوایی، بلکه در مأموریت‌های نبرد هوایی مستقیم، یک پلتفرم قابل اعتماد و رقابت‌پذیر باقی بماند و ضعف‌های تاریخی نسخهٔ اولیه عملاً جبران شود.
عقاب‌های اسرائیلی
در مقابل، اسرائیل با اف۱۵ مسیر دیگری را رفت. نسخه‌های پیشرفته‌تر مانند F-15I Ra’am با اویونیک اسرائیلی، جنگ‌افزارهای هدایت‌شونده و پشتیبانی لجستیکی کامل آمریکا، امروز ستون فقرات نیروی هوایی این کشورند. موتورهای قوی، رادارهای AESA مدرن و جنگ الکترونیک پیشرفته، عقاب‌ها را همچنان در اوج نگه داشته است.
ارتقای موتور و رفع ضعف‌های فنی
نسخه‌های مدرن اف‑۱۵ اسرائیلی (از جمله F‑۱۵I و مجموعه‌های ارتقا یافته) با به‌کارگیری موتورهای قوی و نگهداری منظم توانسته‌اند هرگونه مشکل احتمالی را به حداقل برسانند. به‌روزرسانی‌های پیشرانه، سامانه‌های کنترل، و نصب سیستم‌های مانیتورینگ و FADEC پیشرفته باعث شده‌اند که واکنش موتور به تغییرات گاز سریع‌تر و قابل‌اعتمادتر شود و عملکرد در شتاب، نرخ صعود و پایداری در زاویه‌های حمله حفظ شود، و در نتیجه هواپیما کمتر در معرض مشکلاتی مانند loss-of-thrust یا پاسخ نامناسب در شرایط اوج‌گیری قرار گیرد.
افزایش توان عملیاتی و رقابت‌پذیری
علاوه بر پیشرانه، اف‑۱۵های اسرائیل طی دهه‌ها اویونیک، رادار و جنگ الکترونیک خود را مداوماً ارتقا داده‌اند؛ این به‌روزرسانی‌ها شامل نصب رادارهای پیشرفته (از جمله نسخه‌های AESA در برخی شاخه‌ها)، سامانه‌های یکپارچه مدیریت میدان نبرد و تسلیحات دقیق می‌شود. نتیجهٔ این برنامه‌های مجتمع، افزایش چشمگیر قابلیت بقاپذیری، توانایی درگیری همزمان با چند هدف و کارآیی در مأموریت‌های ترکیبی BVR و WVR است؛ به طوری که اف‑۱۵های مدرن اسرائیل اکنون علاوه بر پلتفرم قدرتمند، از اکوسیستمی شامل جنگ الکترونیک و پشتیبانی لجستیکی قوی بهره‌مندند که آنها را در شرایط عملیاتی پیچیده بسیار رقابت‌پذیر می‌سازد.
اگر شاه عقاب می‌خرید…
فرض کنیم ایران به جای اف۱۴، اف۱۵ می‌خرید:
-
نگهداری آسان‌تر و هزینه عملیاتی کمتر.
-
برتری در داگ‌فایت و مانور هوایی در جنگ ایران و عراق.
-
امکان دسترسی ساده‌تر به قطعات از بازار سیاه، چون اف۱۵ در چند کشور خدمت می‌کرد.
-
و شاید امروز به‌جای چند گربه پیر، ناوگانی از عقاب‌های ارتقایافته در اختیار داشت.
انتخاب تاریخی و پیامدها
در میانهٔ دهه ۱۹۷۰، ایران با خرید اف-۱۴ تامکت به دنبال پوشش آسمان وسیع و دفاع دوربرد بود. نقطهٔ قوت طراحی اف-۱۴ آن زمان، رادار AN/AWG-9 و موشک AIM-54 فونیکس بود که رهگیری همزمان چندین هدف و درگیری BVR (فراتر از دید بصری) را ممکن می‌ساخت.
در اصل این خرید بیشتر برای محافظت بلوک غرب در برابر شوروی بود و هدف از آن رهگیری هوایپماهای شوروی به خصوص میگ ۲۵ بود.
اما موتورهای TF30 که روی اف-۱۴A نصب شدند، در شرایط مانور سنگین و زاویهٔ حملهٔ بالا دچار مشکل می‌شدند و این ضعف ، در نبرد نزدیک اف-۱۴A را در برابر اف-۱۵A آسیب‌پذیر کرد. با انقلاب و تحریم‌ها، پشتیبانی و قطعات این مجموعه به‌شدت محدود شد و بسیاری از مزایای تئوریک اف-۱۴ به‌دلیل فرسودگی و کمبود تدارکات عملاً کاهش یافتند.
مقایسهٔ شاخص‌های کلیدی (نسخه‌های تاریخی و مدرن)
| معیار | F-14A (پایه) | F-15A (پایه) / F-15I (نسخهٔ مدرن) |
|---|---|---|
| موتور مرجع | Pratt & Whitney TF30 (قدیمی، محدودیت در پاسخ) | Pratt & Whitney F100-PW-229 (قوی، پاسخ سریع) |
| نرخ صعود | ~۴۵,۰۰۰ ft/min | ~۶۷,۵۰۰ ft/min |
| سقف عملیاتی | ~۵۰–۵۵k ft | ~۶۰–۶۵k ft |
| بارگذاری بال | بالاتر (کمتر چابک) | پایین‌تر (چابک‌تر در WVR) |
| ظرفیت BVR / رادار | AWG-9 + AIM-54 (در دههٔ ۷۰ برتری BVR) | رادارهای AESA مدرن، شبکه‌محور |
| پایداری پشتیبانی | کاهش‌یافته (تحریم‌ها) | قوی (پشتیبانی و ارتقاء مداوم) |
سناریوی فرضی ارتقا
برای مقایسهٔ امروزین، فرض می‌کنیم اف-۱۴A ایرانی به‌صورت نظری از سه ارتقاء کلیدی برخوردار شود:
-
موتور قدرتمندِ کلاس AL-41 روسی یا معادل آن روی اف ۱۴ ایران نصب شود. (رانش بالاتر و پاسخ سریع‌تر).
-
رادار AESA مدرن (توان کشف بیشتر و مقاومت در برابر جمینگ).
-
موشکهای دوربرد نسل جدید (مانند PL-15 یا Fakour-90 ارتقایافته یا آر ۷۷ ام روسی).
مانورپذیری (WVR)
-
رانش/وزن (T/W): موتورهای مدرن نسبت رانش به وزن را از کمتر از یک به بیش از یک می‌رسانند. این تغییر به معنی نرخ صعود بالاتر، شتاب عمودی بهتر و حذف ضعف تاریخی اف-۱۴ در داگ‌فایت است.
-
پایداری مانور و بارگذاری بال: طراحی بال اف-۱۴ همچنان سنگین‌تر از اف-۱۵ است و در مانورهای طولانی‌مدت، اف-۱۵ برتری نسبی دارد. اما بهبود موتور و نصب سامانه‌های دیجیتال کنترل پرواز می‌تواند بخش بزرگی از عقب‌ماندگی اف-۱۴ را جبران کند.
-
کنترل پرواز دیجیتال: مانورهای زاویه حملهٔ بالا امن‌تر و پایدارتر می‌شوند و احتمال خاموشی موتور یا استال کاهش می‌یابد.
خلاصه: در صورت ارتقا، اف-۱۴ می‌تواند در نبرد نزدیک به سطح اف-۱۵ نزدیک شود، اگرچه به‌دلیل طراحی ذاتی بال همچنان کمی عقب‌تر باقی می‌ماند.
رادار، سلاح و درگیری دوربرد (BVR)
-
رادار AESA: توانایی کشف و رهگیری چند هدف به‌طور همزمان را افزایش می‌دهد و مقاومت بیشتری در برابر جنگ الکترونیک دارد.
-
موشکهای نسل جدید: موشک‌هایی با برد بیش از ۱۵۰ تا ۲۰۰ کیلومتر و جستجوگر فعال می‌توانند اف-۱۴ ارتقایافته را در بُعد BVR دوباره خطرناک کنند.
-
یکپارچگی شبکه: عامل کلیدی باقی می‌ماند؛ بدون لینک داده و جنگ الکترونیک، حتی بهترین رادار و موشک نیز عملکرد کامل ندارند. اف-۱۵ اسرائیل در این حوزه همچنان دست برتر را دارد.
خلاصه: در بُعد دوربرد، اف-۱۴ ارتقایافته می‌تواند تهدیدی جدی شود و حتی در برخی شاخص‌ها با اف-۱۵ برابری کند.
جدول مقایسهٔ نتیجه‌‌ای
| معیار | F-14A (ایران، فعلی) | F-14A (ارتقا یافته، فرضی) | F-15I (اسرائیل) |
|---|---|---|---|
| نسبت رانش-به-وزن | <1 | ≈۱ یا >1 | >1 |
| نرخ صعود | ~۴۵k ft/min | ~۶۰–۶۵k ft/min | ~۶۷k ft/min |
| سقف عملیاتی | ~۵۰–۵۵k ft | افزایش‌یافته | ~۶۰–۶۵k ft |
| مانورپذیری | محدود | بهبود قابل‌توجه | برتر در مانور طولانی |
| رادار | قدیمی | AESA مدرن | AESA پیشرفته |
| توان BVR | فونیکس قدیمی | موشکهای مدرن دوربرد | AIM-120 و سامانه‌های شبکه‌محور |
| پایداری لجستیک | ضعیف | وابسته به منابع خارجی | پایدار و مطمئن |
محدودیت‌ها و واقعیت‌ها
-
سازگاری ساختاری: نصب موتورهای جدید نیازمند تغییرات اساسی در بدنه و بال است.
-
پایداری تأمین: بدون دسترسی پایدار به قطعات، ارتقا به پروژه‌ای مقطعی تبدیل می‌شود.
-
برتری سامانه‌ای: اف-۱۵ نه‌فقط به‌خاطر پلتفرم، بلکه به‌خاطر اویونیک شبکه‌ای، جنگ الکترونیک و پشتیبانی لجستیک مزیت دارد.
اف ۱۴ ایران باید ارتقا یابد
از منظر صرفاً فنی، ارتقای اف-۱۴ با موتورهای مدرن، رادار AESA و موشکهای جدید می‌تواند گربه‌های ایرانی را دوباره به تهدیدی جدی برای عقاب‌های اسرائیلی بدل کند.
در نبرد نزدیک، اف-۱۵ همچنان اندکی برتری دارد، اما در نبرد دوربرد اف-۱۴ ارتقایافته می‌تواند به سطحی برسد که دست‌کم موازنه را تغییر دهد.
حتی در صورت ورود سوخو ۳۵ و جنگنده جی ۱۰ به دلیل در اختیار داشتن حداقل دو اسکادران عملیاتی اف ۱۴ در ایران، ارتقا این جنگنده لازم است و در صورت ارتقا، لینک شدن به جنگنده‌های جدید و آواکس، امینت آسمان ایران چندین برابر افزایش پیدا می‌کند.
یه چراغ مه شکن نصب کنید میشه آف ۱۴ پلاس
چرا قرارداد اف ۱۶ها رو بهم زدن پس؟
الان یعنی مقصر شاه هست؟!!!
چرا ذکر نمیکنید که بعضی از آقایان f16 که در زمان شاه خریداری شد را پس دادن و تحویل نگرفتند و همان جنگنده‌ها امروز از اسرائیل به ایران حمله میکنند و آقایان گفتند شاه آهن پاره خرید کرده و غیره
سلام
اولاکهF16 هیچوقت تحویل نشد
درثانی دولت بختیار تمامی قراردادهای تسلیحاتی شامل ۶۰فروند F16 و۶ فروند ناوشکن خانواده وینسس و….. رالغوکرد که با این خیانت ضمن لغو قراردادها،حق درخواست خسارت ازجانب ایران رو منتفی کرد
👍🙏
درود بر پدر و مادرت
حالت خوبه وقتی شاه بین گربه و عقاب گربه رو انتخاب کرد تو چه تحقیقی کردی اگه بجایی ۷۹تاF14می اومد با همون پول۲۰۰تاF15میگرفت الان اوضاع این نبود که برای یه قطعهF14باید دنیا رو بگردن پیدا نمی شه ولی F15رو بیشتر کشورها دارن میشه بروزش کرد
دوست عزیز اف ۱۴تامکت. واسه حفاظت از اسمان ایران در برابر میگ های شوروی بود. ضمنا قرارداد اف ۱۶,و اواکس هم داده بود. اگه تا الان شاه زنده بود ایران مدرنترین شکر دنیا بود
لطفا کمی به عقب برگردید یعنی در سال ۵۷ و ۵۸ دولت موقت خرید هواپیما های اف ۱۵ رو که توسط رژیم گذشته انجام شده بود ودر حال انتقال به ایران عزیز بود به دلایل واحی فسخ کرد و آنها رو تحویل نگرفت حتی کشتی هواپیما بر خریداری شده رو هم مثل قرارداد اف ۱۵ لغو کرد و اسرائیل و عربستان هواپیماهای اف ۱۵ ایران رو تحویل گرفتن دولت موقت قصد داشت که هواپیماهای اف ۱۴ رو هم پس بفرستن که اگر رهبر معظم انقلاب جلوی این کار را نمی گرفت الان معلوم نبود ایران فعلی وجود داشت یا نه ثانیا در زمان جنگ مجله ایی ماه نامه درباره تقابل اف۱۴ نیروی دریایی آمریکا واف ۱۵ نیروی زمینی آمریکا در یک تقابل آزمایشی در یک منطقه نظامی در تمام نبرد های آزمایش اف ۱۴ پیروز میدان بوده است در تقابل یک به یک ود به یک سه به یک دو به دو دو به سه و سه به سه و بالعکس اف ۱۴ پیروز میدان بوده است با تشکر
اگر عقاب یا اگر گربه را بگذاریم کنار اکنون به این نتیجه مهم میرسیم که تکیه بر یک نیرو رزمی ما را از سایر قوا نظامی بی نیاز نمی کند همین نیروی هوایی ما که در آن زمان در منطقه بی نظیر بود جلوی سیل
هجوم زمینی عراق را گرفت. اکنون که از لحاظ سخت افزاری و نرم افزار ی حرفی برای گفتن داریم باید و باید خودمان جنگنده وبمب افکن هواگردهای سنگین نظامی بسازیم نباید به منت روسیه و چین دل خوش کنیم . یا علی.
ممنون از مقاله خوبتون. اما نمی دانم منابع شما در اینجا چیست. موشکهای فونیکس اف ۱۴ بردی معادل ۲۰۰ کیلومتر دارند و از سیستم فایر اند فورگت( شلیک کن و فراموش کن) بهره می برد. سیستم رادار هواپیما می تواند همزمان ۲۴ هدف را رهگیری و با موشک فونیکس ۶ هدف را مورد اصابت قرار دهد چاشنی انفجاری مجاورتی و یا برخوردی است. این موشک می تواند مسیر هواگردها ره در هر لحظه محاسبه کند و از زاویه ی دیگری هدف را دنبال و آن را منهدم سازد.
قضاوت کردن در مورد توانایی ها این هواپیما و دلایل خرید این هواپیما و نقد کردن این خرید آن پس از ۵۰ سال به نظرم کمی بی انصافی است
شاه همینم با نفوذ بالای خودش بدست آورد به طوری که عوامل فروش این جنگنده به ایران هنوزم جواب پس میدن خرید این جنگنده توسط شاه و تکمیل اسکادران هوایی با اف۱۶ (که ولت موقت لغوش کرد) هوش بالای نظامی شاه رو میرسوند… طبق گفته ی خلبانان در جنگ تحمیلی هواپیماهای عراق از درگیری با اف ۱۴ دوری می‌کردن… حالا اگه متحدینتون آدم حسابتون میکنن سوخو ۳۵ بخرین ازشون بشینین تا تحویل بدن
سلام
خرید تامکتها همانطور که درمقاله اومده برای دفاع ازمنافع غرب وجلوگیری از ورود هواپیماهای شوروی وجاسوسی ازپایگاههای نظامی موجود درایران بود
جالبه که بدونید تمامی کارشناسان نیروی هوایی باخرید تامکتها بجای ایگل مخالف بودند ولی کمپانی درحال ورشکستگی گرومن با رشوه ۲۵۰ میلیون دلاری ، شاه راراضی به خرید تامکتها کرد
تعدادتامکتها ۸۶ فروند بود که ماه اول ورود به ایران ۲ فروند بعلت ایراد ساختاری موتورها، استال کرده وسقوط کردند
یاد پژو آر دی افتادم که طرف می خواست جی ال ایکس اش کنه
پول اف ۱۶ هم دادیم ناز کردین و گفتین با چنگ و دندان می جنگیم این هم می گفتید
ساخت هواپیما از تکنولوژی پیچیده ای برخوردار هست مثل کارخانه ایران خودرو نیست که هر ماشینی که تولید میکنه ( مونتاژ ) فقط از یک نوع موتور استفاده میکنه !!!!!
یه + بذارکنار اسمش میشه f14+ کلی هم ارتقا پیدا میکنه این که دیگه کاری نداره
ما این آهن پاره ها را نمی‌خواهیم و پولشو بدین برا مردم بدیم تراکتور،،،
حتی اگه سریع ترین و قوی ترین موتور دنیا را هم روی این هواپیما نصب کنید سازه اصلی تاب و توان و تحمل فشار و سرعت زیاد را ندارد و از هم می پاشد.این هواپیما در اصطلاح خودمانی رسش در هشت سال جنگ کشیده شده و الان در حد ماکت هستند.بهتره از نزدیک ببینید تا متوجه بشید.بدنه به شدت دچار فرسودگی شده و با بتونه و چسب سوراخش گرفته شده
🤣🤣🤣🤣🤣🤣🤣🤣🤣🤣
همین اف ۱۴ داشتن پس می‌دادند نسفش تحویل نگرفتن
چرا نمی گی شاه اف ۱۶ خریده بود؟ در واقع اف ۱۶ هایی که اسرائیل باش میومد بمبارون می کرد میرفت همون اف ۱۶ هایی بود که شاه پیش خرید کرده بود و شما بعد انقلاب نخواستید و قراددادش رو فسخ کردید و آمریکا اونا رو به کشورهای دیگه مثل اسرائیل داد.
چرا نمی گی شاه علاوه بر خرید اف ۱۶ ، اجازه مونتاژ اف ۱۶ به همراه انتقال فناوری رو گرفته بود؟
پس ایران گربه رو به جای عقاب نخواسته بود بلکه بالاتر از عقاب رو خریده بود و علاوه بر اون سهام شرکت سازنده رو هم خریده بود و یکی از عوامل مخالفت کنگره با شاه همین بود تو آمریکا.
وقتی بازنویسی یا بازخوانی می کنی درست کن. همون اف ۱۴ ها زمان خودش دو کشور داشتن آمریکا و ایران و کشور دیگه ای نداشت.
در واقع ایران قدرتی بود واسه خودش و با همون اف ۱۴ ها تا مدت ها عراق جرات نمی کرد هوایی بیاد وقتی اف ۱۴ ها میومدن فرار می کردن. اگر شما عنقلابیون اون کارها رو نمی کردین، اف ۱۶ ها میومد قطعا دست بسیار بالایی داشتیم.